Szkoła Podstawowa
tel. 65-5734-141
fax. 65-5734-142
Gimnazjum
tel. 65-5734-900
Jesteś tutaj: Strona domowaHistoria szkoły

 

Spis treści

 

1. Wstęp

2. Historia Szkoły Podstawowej w Pogorzeli

2.1. Szkoła przed rokiem 1919

2. 2. Szkoła w okresie międzywojennym

2. 3. Szkoła podczas II wojny światowej i w latach powojennych

3. Zakończenie

Bibliografia

Spis fotografii

Spis tabel

1. Wstęp

Szkoła jest bardzo ważnym elementem w życiu każdego człowieka, kształtuje osobowość, wyrabia pogląd na życie, dostarcza niezbędnej wiedzy, aby móc żyć i funkcjonować w dzisiejszym społeczeństwie.

Obecnie szkoła przeżywa szereg reform, które w większym lub w mniejszym stopniu zmieniają jej oblicze. Na drodze swego rozwoju napotyka wiele trudności, poszukuje rozwiązań. Myślę, że współczesna szkoła może skorzystać z doświadczeń szkoły przedwojennej. Historia udowodniła, że jej metody nauczania i wychowania sprawdziły się, o czym świadczy postawa uczniów i absolwentów. W obliczu zagrożenia germanizacją, w czasach okupacji hitlerowskiej stanęli godnie do walki o wolną i niepodległą Polskę.

W pracy próbowałem przedstawić dzieje Szkoły Podstawowej w Pogorzeli od XVII wieku do czasów współczesnych. Zgromadzone materiały dotyczą historii szkoły na prowincji, która przez cały czas istnienia napotykała na liczne trudności, ale zawsze dzięki patriotycznym postawom społeczeństwa wychodziła zwycięsko. Główne problemy, jakie napotykało szkolnictwo polskie to walka z zaborcą o naukę w języku ojczystym, brak programów nauczania i odpowiedniej kadry nauczycielskiej oraz problemy lokalowe.

Szkoła przedwojenna i powojenna to także szereg sukcesów. Szkoła na prowincji odgrywała ważną rolę w życiu jej mieszkańców, uczniowie swymi występami uświetniali różnego rodzaju uroczystości kościelne i państwowe. Szkoła była ośrodkiem kultury i nauki młodzieży.

Praca została podzielona na trzy części ułożone chronologicznie. Pierwsza zawiera dzieje pogorzelskiej szkoły do odzyskania przez Polskę niepodległości. W drugiej przedstawiono losy szkoły w okresie międzywojennym, a w trzeciej czasy powojenne szkoły. Treść pracy w dużym stopniu warunkowały dostępne materiały. Są to głównie kroniki pisane przez dyrektorów i nauczycieli tej placówki oświatowej. Do pracy dołączono zestawienie tabelaryczne nauczycieli uczących w „podstawówce” pogorzelskiej zatrudnionych przed 1999 rokiem.

2. Historia Szkoły Podstawowej w Pogorzeli.

2.1. Szkoła przed rokiem 1919.

Pierwsze wzmianki o szkole w Pogorzeli znajdują się w opisie dotyczącym wizyty sufragana poznańskiego księdza Jana Gnińskiego[1] w 1684 roku, który wspomina ją takimi słowami: „Rektorem szkoły, pełniącym zarazem obowiązki organisty, jest uczciwy Wawrzyniec: zamieszkuje on dom rektorski, do którego należą dwa ogrody”.[2] Kolejne informacje o istnieniu szkoły pogorzelskiej dotyczą późniejszych czasów, a pochodzą z zapisów w najstarszej, ocalałej, pogorzelskiej kronice szkolnej. Spora ich część sporządzona została w języku niemieckim, przede wszystkim z tego względu, że, Wielkopolska, a z nią Pogorzela i okolice znalazła się od 1793 roku w granicach zaboru pruskiego. Pierwszym protokolantem tejże kroniki jest Kazimierz Kosiński, który jak wynika z dalszej relacji był kierownikiem tej szkoły (Schulleiter). Swój pierwszy wpis Kosiński zaopatrzył datą 1 luty 1874 r., choć pokrótce odwołuje się do wydarzeń wcześniejszych z roku 1834 (kiedy to został kierownikiem tutejszej szkoły), a nawet skromnie relacjonuje fakty z 1820 roku. Z tytułu pierwszej strony kroniki „Chronik der katolischen Schule in Pogorzela” opatrzonej okrągłą pieczęcią o treści: „KATOLICKA SZKOŁA – POGORZELA - POW. KOŹMIŃSKI” poznajemy pierwszą oficjalną nazwę pogorzelskiej szkoły powszechnej[3]. Katolicka Szkoła w Pogorzeli mieściła się w piętrowym gmachu przy ul. Rynek 19 (Fot.1)[4]. Na kolejnych stronach tejże kroniki istnieje zapis sporządzony przez Jana Otte, świadczący o istnieniu poprzedniczki „Chronik der katolischen Schule in Pogorzela” z lat 1700 – 1834[5]. Dowodzi to istnienia szkoły w Pogorzeli już w 1700 roku.

13 lutego 1884 r. kierownikiem szkoły został pochodzący z Kobylina Franz (Franciszek) Stenzel[6]. Funkcję kierowniczą piastował długo, bo aż do 1929 roku[7]. Pierwszy odnotowany stan liczebny uczniów w pogorzelskiej szkole dotyczy roku szkolnego 1888/89. Wtedy do czterech klas (IV, III, II i I) uczęszczało 301 uczniów z Pogorzeli, podzielonych według miejsca zamieszkania na pochodzących z Pogorzeli-miasto (Stadt) i Pogorzeli-dwór (Gut), Bielaw Pogorzelskich (Buchwald), Elżbietkowa (Elisenhof) i Taczanówka (Lilienhain). Najliczniejszą grupę (95) stanowili czwartoklasiści, natomiast najmniej (66) było uczniów najstarszych – z klasy I-ej.[8]

 

Fot. 1. Budynek „starej szkoły” przy ul. Rynek 19

Za kierownictwa szkoły przez Franza Stenzla miało miejsce jedno z najważniejszych wydarzeń w dziejach szkolnictwa na obszarach pod zaborem pruskim, w tym także w Pogorzeli. Mianowicie „w latach 1872 –1883 kanclerz Otto von Bismarck w ramach tzw. walki o kulturę rozpętał m.in. walkę z polskością, dążąc do całkowitego zgermanizowania szkolnictwa na ziemiach polskich pod zaborem pruskim. Na podstawie rozporządzenia z dnia 27.X.1873 r., w całym szkolnictwie ludowym na terenie Poznańskiego język niemiecki stał się językiem wykładowym z wyjątkiem nauczania religii i śpiewu kościelnego. Na zarządzenie regencji poznańskiej z roku 1900 wprowadzono z nowym rokiem szkolnym – 1 kwietnia 1901 r. naukę religii w języku niemieckim do dwóch najwyższych klas tj. I i II klasy szkoły podstawowej. Tego zamiaru nie udało się przeprowadzić rządowi i miejscowym władzom pruskim. Przeszkodził temu opór dzieci i rodziców podczas dwóch strajków szkolnych w latach 1901 – 1904 oraz 1906 –1907. Dzieci w porozumieniu z rodzicami zastosowały na lekcjach religii bierny opór, odmawiając odpowiedzi w języku niemieckim. Szykany Prusaków, zwłaszcza władz oświatowych, stały się w Pogorzeli powodem strajku szkolnego 1906 – 1907, który był wymownym przykładem patriotycznych tradycji w tym regionie”[9]. Objął on dzieci polskie i trwał od 23 października 1906 do 7 czerwca 1907 roku. Wtedy to, 123 dzieci polskich z klas I i II odmówiło udziału w nauczaniu religii. Podręczniki historii oraz katechizmy pisane w języku niemieckim, które wręczyli im nauczyciele, zwróciły z powrotem[10].

„Kierownik szkoły – Franciszek Stenzel – był zdumiony oporem dzieci i groził im chłostą. Rodzice zachęcali swe dzieci do oporu, toteż twardo i stanowczo odpowiadały one, że pozdrawiać nauczycieli i odpowiadać będą na lekcjach religii tylko po polsku, występowały też czynnie przeciw kolegom, którzy próbowali odpowiadać po niemiecku”. Strajkujące dzieci ukarane zostały najpierw aresztem szkolnym, wynoszącym 3 godziny tygodniowo, a każdy ojciec względnie opiekun strajkującego dziecka otrzymał od kierownika szkoły pisemne zawiadomienie, że dla uniknięcia kary dziecko takie zobowiązane jest brać udział w wyznaczonym areszcie szkolnym. Rodzice zaś dzieci 14-letnich, które miały być zwolnione od obowiązku szkolnego na Wielkanoc 1907 r., otrzymali od inspektora szkolnego w Koźminie nazwiskiem Brückner pismo donoszące, że przy dalszym wzbranianiu się w odpowiedzi w języku niemieckim na nauce religii, ich syn (córka) nie może być zwolniony(a) od obowiązku szkolnego na Wielkanoc. Na skutek takich represji liczba dzieci strajkujących spadła w kwietniu 1907 r. do osiemdziesięciu. Sprawę strajku wziął też w swe ręce Sąd Opiekuńczy w Koźminie i zagroził rodzicom tych dzieci, które nadal uparcie strajkowały karą porządkową. Groźba ta wpłynęła na powolne wygasanie strajku i w maju 1907 r. liczba strajkujących wynosiła pięćdziesięcioro uczniów. Odwołanie się rodziców do Sądu w Ostrowie przeciw decyzjom sądu w Koźminie nie odniosło skutku i 6 czerwca 1907 r. ostatnie dwoje dzieci, rodzeństwo Teresa i Wacław Przybylscy zaprzestały strajku. Nałożony na początku strajku areszt szkolny w wymiarze 3 godzin tygodniowo został teraz dopiero odwołany. Dzieci klas I i II zmuszone zostały od 18 lipca 1907 roku uczyć się z podręcznika do religii w języku niemieckim. Dzieci, którym przedłużono obowiązek szkolny o trzy miesiące i 20 dni za udział w strajku jeszcze w okresie Wielkanocy 1907 roku, zostały zwolnione ze szkoły z nadejściem wakacji żniwnych, za uprzednim wnioskiem rodziców do inspektora szkolnego. Na świadectwie ukończenia szkoły wpisano dzieciom szczególną uwagę, z której dziecko było dumne, bo tak ceniło swój język ojczysty, a udział w strajku uważało za honor. Obywateli Ignacego Roszczaka i Jana Kaniewskiego pozbawiono stanowiska radnych szkolnych ze względu na udział ich dzieci w strajku szkolnym. Wspomnieć też należy o nacisku administracji niemieckiej zarządzającej majątkami ziemskimi w Pogorzeli - wsi i w Bielawach na rodziców strajkujących dzieci zapowiedzią wydalenia ich z pracy. Położną – Marię Łankiewicz chciano pozbawić pracy za udział w strajku jej syna – Mariana.

Stosowane surowe kary nie złamały oporu dzieci, za którymi rzecz jasna stali twardo rodzice, przede wszystkim pochodzenia rzemieślniczego, robotniczego i chłopskiego. Szczególnie rodzice Teresy i Wacława – Maria i Ignacy, Przybylscy, znani wówczas ze swej odwagi w walce z naporem niemczyzny, podtrzymywali swe dzieci w strajku aż do końca, bo jako ostatnie zeszły z pola boju. Dzieci wytrwały w strajku blisko rok znosząc różnego rodzaju kary. Atmosfera patriotyczna domu rodzinnego udzieliła się dzieciom, a ich opór był owocem pracy domu”[11].

2. 2. Szkoła w okresie międzywojennym.

W pierwszym roku szkolnym niepodległej Polski w Katolickiej Szkole Powszechnej w Pogorzeli zatrudnionych było zaledwie dwóch nauczycieli, byli nimi: pełniący funkcje kierownika szkoły Franciszek Stenzel oraz Jan Otte. Pozostali nauczyciele nie znający języka polskiego otrzymali wypowiedzenia. Początkowo tylko ta dwójka nauczycieli udzielała nauk dla ponad 320 uczniów. Jednak w tym samym roku szkolnym (1919/20) do szkoły zostały powołane dwie nauczycielki: Maja Dinkstein oraz Stanisława Guzdek, a w następnych latach okresu międzywojennego przybywali kolejni nauczyciele: p. Grochal, Stanisław Nowaczyk, Aniela Woś, Kazimierz Stawniak, Telesfor Baranowski, Helena Kante, Bronisław Witczak, p. Twardowski, Stefan i Augusta Mazurczakowie, Franciszek Jańczak oraz Eugenia Sznajder[12].

Do ówczesnej szkoły uczęszczały dzieci początkowo do VI, a następnie od 1930 roku do VII oddziałów. Były to dzieci z Pogorzeli, Elżbietkowa, Bielaw Pogorzelskich, Taczanówka, a od 1933 r. z Głuchówka. Ważną datą jest 1 listopada 1923 r., kiedy to 50 dzieci katolickich z Bielaw Pogorzelskich i Elżbietkowa zostały przekazane z tutejszej szkoły do nowo utworzonej szkoły w Elżbietkowie. Uroczyście odebrała dzieci tamtejsza nauczycielka p. Hildebrant[13].

Niewątpliwie istotnym wydarzeniem tamtych czasów jest przekazanie szkole katolickiej 25 dzieci z likwidowanej w 1926 roku szkoły ewangelickiej mieszczącej się w budynku przy ul. Krobskiej 16. Fakt ten wiązał się z zatrudnieniem nauczyciela religii dla dzieci ewangelickich, którym był p. Sucker z Gumienic[14]. Natomiast w szkole poewangelickiej utworzono Publiczną Szkołę Dokształcającą oraz świetlicę dla świeżo utworzonego Związku Strzeleckiego. Grunt między budynkiem szkoły poewangelickiej a posesją p. Foltynowicza stał się gruntem szkolnym przeznaczonym na tzw. „ogród botaniczny”. Ostatecznie teren ten obsadzono drzewami leśnymi w tzw. „Święto Lasu’ 35”[15].

W wakacje 1924 r. miał miejsce remont szkoły polegający na malowaniu ścian oraz przetarciu olejem biurowym podłóg. Ostatnia czynność miała być powtarzana, co pół roku. Przy okazji tego remontu, po raz pierwszy w kronice szkolnej pojawił się zapis o nowym budynku szkolnym[16]. Tym samym w późniejszych relacjach funkcjonują dwie nazwy: stara i nowa szkoła. Budynek „starej szkoły’ mieścił się przy ul. Rynek 19, który wraz z przyległym mu podwórzem i ogrodem nauczycielskim zajmował obszar 0,0319 ha. „Nowa szkoła” zajmowała budynek przy ul. Krobskiej 88 (Fot.2), który to wraz z przyległościami zajmował teren 0,4470 ha. Oprócz tego do gruntów szkolnych należał wspomniany wcześniej, tzw. ”ogród botaniczny” o pow. 398,75 m² oraz grunty orne zlokalizowane przy drodze do Bielaw Pogorzelskich, a będące uposażeniem dwójki nauczycieli o łącznej powierzchni 0,7606 ha.[17]

Charakterystycznym elementem życia szkolnego tamtych czasów było bardzo silne odwoływanie się do korzeni i tradycji chrześcijańskiej. Każdy kolejny rok szkolny rozpoczynała uroczysta msza św., podobnie jak inne święta o randze narodowej, czy lokalnej, jak choćby: coroczne obchody Święta 3 Maja, Dnia Niepodległości (11 listopada), czy uroczystość żałobna za spokój śp. ppor. Wacława Roszczaka – pogorzelskiego powstańca zmarłego na polu walki, a pochowanego na cmentarzu powązkowskim (15.VI.1920 r.) oraz śp. Gabriela Narutowicza (21.XII.1922 r.)[18].

Dzieci tutejszej szkoły razem z nauczycielami uczestniczyli także w innych uroczystościach, a szkoła była organizatorem wielu imprez o charakterze lokalnym. Do takich należą obchody założenia Związku Strzeleckiego (16.III.1930 r.), wspomnienie imienin Marszałka Piłsudskiego, apele związane z śmiercią dr Karola Marcinkowskiego (10.VI.1923 r.), sprowadzeniem do Polski zwłok noblisty Henryka Sienkiewicza (25.XI.1924 r.). Inne tego typu imprezy, w których silnie zaangażowana była szkoła to majówki oraz tzw. „zabawy latowe” połączone z ulicznymi korowodami i zabawą taneczną w Parku Miejskim lub na strzelnicy Związku Strzeleckiego.

Mimo ciężkiej sytuacji materialnej wielu miejscowych rodzin oraz ciążącego w Pogorzeli bezrobocia spowodowanego wielkim kryzysem gospodarczym kraju, szkoła wielokrotnie brała czynny udział w wielu kwestach na różne szczytne cele: „dar dla Piłsudskiego”, „na Czerwony Krzyż”, „na Górny Śląsk”, „na jeńców polskich”, „na inwalidów polskich”, „na biedne dzieci japońskie” (dotknięte kataklizmem trzęsienia ziemi), „na oprawę książek”, „na Ligę Obrony Powietrznej Państwa”, „na Dar Narodowy dla Marii Skłodowskiej Curie” i „na pomnik Mickiewicza w Wilnie”.

 

Fot. 2. Budynek szkolny przy ul. Krobskiej 19.

Na wspomnienie zasługują też dwa inne wydarzenia tego okresu i dotyczące bezpośrednio szkoły. Pierwsze to odejście z dniem 1.X.1929 r. w stan spoczynku wieloletniego rektora i kierownika tutejszej szkoły Franciszka Stenzla. Jego rezygnacja była powodem, jak sam opisuje „... osłabionego wzroku i reumatyzmu w rękach...”[19]. Funkcja kierownika szkoły została powierzona Janowi Otte. Natomiast Rada Miejska w dowód wdzięczności i poważania mianowała p. Stenzla honorowym obywatelem miasta[20].

Drugim wydarzeniem jest przeprowadzany na terenie całej Rzeczypospolitej „Powszechny spis ludności i budynków zamieszkałych”. Odbywał się on w dniach 9 – 11 grudnia 1931 r., a szkoła wtedy była nieczynna z powodu licznego zaangażowania się w tę akcję miejscowego nauczycielstwa. „Według tego spisu wynosi ilość mieszkańców naszego miasteczka 1609 dusz”[21].

 

Fot. 3. Budynek szkolny po szkole ewangelickiej przy ul. Krobskiej 16.

2. 3. Szkoła podczas II wojny światowej i w latach powojennych.

31 sierpnia 1939 roku została ogłoszona powszechna mobilizacja, a dzień później rozpoczęła się wojna z Niemcami. Spośród wielu zmobilizowany został tutejszy nauczyciel Telesfor Baranowski, który wydostając się z niewoli niemieckiej powrócił w październiku do domu. Z powodu zbliżającego się od Zachodu niebezpieczeństwa i krążących opowieściach o mordach i rabunkach, społeczeństwo Pogorzeli decydowało się migrować z dobytkiem za Wartę, gdzie miało być bezpiecznie.

Od dnia, w którym wkroczył pierwszy oddział wojsk niemieckich do Pogorzeli – a było to 7 września 1939 roku – pozostali mieszkańcy miasta poddawani byli barbarzyńskim torturom: bito ich i poniżano, a nawet mordowano. W grudniu zaczęto wywłaszczać pierwsze pogorzelskie rodziny, wielu prześladowano. Byli, więc i tacy, którzy ukrywali się po lasach, chcąc uniknąć represji ze strony wroga. „Aby zapewnić spokój w mieście, brano miejscowych obywateli Polaków jako zakładników, którzy po 24 godziny musieli siedzieć w celi więziennej. Spośród miejscowego nauczycielstwa siedzieli Otte Jan, Baranowski Telesfor i Witczak Bronisław”[22].

28 stycznia 1941 r. Niemcy aresztowali 21 obywateli z Pogorzeli i okolicy. Zostali oni wywiezieni do obozu koncentracyjnego do Poznania (Fort VII). Sześciu z nich wróciło po dwóch miesiącach, a trzynastu po pół roku. Wśród nich byli: Jan Otte oraz Bronisław Witczak. Dwie osoby tego nie przeżyły. Pan Witczak miał też swój udział w kopaniu rowów – okopów ochronnych przed sowieckim nieprzyjacielem. Wywożono przymusowo na takie roboty mieszkańców Pogorzeli i okolic Niestety, II wojna światowa pochłonęła też ofiary wśród pogorzelskiego nauczycielstwa. Telesfor Baranowski został aresztowany w lipcu 1944 roku i wywieziony do Żabikowa k/Mosiny, a następnie do obozu koncentracyjnego w Matthausen, gdzie 18.XII.1944 r. zginął[23].

26 stycznia 1945 roku traktowany jest jako dzień wyzwolenia Pogorzeli spod jarzma hitlerowskich Niemiec. Wtedy to pierwsza patrol sowiecka wjechała na rynek miasta i jak podaje kronika: „... jak grzyby po deszczu, tak wyrastały sztandary biało-czerwone, na których widok ludność płakała”[24].

Ówczesny stan szkół był krytyczny. Mieszkali w nich najpierw niemieccy, a później sowieccy żołnierze. Bronisław Witczak, Stefan Drobnik oraz Franciszek Jańczak to trójka nauczycieli, która znajdowała się w tym czasie w mieście. Przystąpili oni jak najszybciej do organizowania tutejszej szkoły. Od 9 lutego wraz ze starszymi dziećmi w wieku szkolnym rozpoczęli prace porządkowe. „Organizacja polegała w pierwszym rzędzie na usunięciu „gnoju” z klas i obejścia szkolnego”[25]. Prace trwały kilka dni, bo 21 lutego „na nowo” w klasach rozbrzmiała polska mowa. Od marca natomiast, rozpoczęto zajęcia szkolne w szkołach podstawowych w okolicznych wsiach: Bułakowie, Wziąchowie, Kromolicach, Gumienicach, Głuchowie oraz w Elżbietkowie. W trzech pierwszych wymienionych miejscowościach i w Pogorzeli były to szkoły siedmioklasowe, natomiast w Gumienicach, Głuchowie i Elżbietkowie czteroklasowe. W miarę rozwoju oświaty uruchomiono 7 klas w Gumienicach (od 1956 r.) i w Głuchowie (od 1958 r.). Natomiast dzieci z Elżbietkowa i Bielaw Pogorzelskich, które skończyły 4 klasę w szkole elżbietkowskiej przechodziły do szkoły w Pogorzeli[26]. Pogorzela była w powiecie krotoszyńskim.

 

Fot.4. Budynek, w którym odbywały się zajęcia praktyczne - ul. Rynek 2 (w podwórzu)

W marcu 1945 r. do Szkoły Podstawowej w Pogorzeli przydzielono nowego nauczyciela Tadeusza Dutkiewicza, ale Drobnik i Jańczak zostali do końca roku szkolnego zawieszeni w urzędowaniu. „Nauka była trudna, gdyż trzeba było cztery roczniki zacząć od początku uczyć czytać, pisać i rachować”[27]. W najkrótszym roku szkolnym – skończył się on 14.VII.1945 r. – przeszło 240 dzieci uczyło tylko dwóch nauczycieli. W latach 40-tych i 50-tych zatrudnili się kolejni nauczyciele, byli to m.in.: Janina Ciecieręgowa, Aleksander Wesołowski, Helena Foltynowicz, Janina Szczepanek, Mirosław Foltynowicz oraz Janina Smyrek. Pierwszym powojennym kierownikiem Szkoły Podstawowej w Pogorzeli był Bronisław Witczak, pełnił tę funkcję do 1964 roku[28].

 

Fot. 5. Budynek, w którym odbywały się zajęcia praktyczne - ul. Rynek 39

Po wojnie, początkowo zajęcia szkolne odbywały się w budynkach szkolnych przy ul Rynek 18 (stara szkoła), ul. Krobska 88 (nowa szkoła – po zmianie numeracji ulicy jej adres to Krobska 19), później zaadaptowano część budynku szkoły poewangelickiej przy ul. Krobskiej 16 (Fot.3) oraz pomieszczenia w innych budynkach: przy ul. Rynek 2 (w podwórzu, z wejściem bramą, od ul. Krobskiej) (Fot. 4), a także przy ul. Rynek 39 (Fot.5) – były to pomieszczenia przeznaczone do zajęć praktycznych. Do lekcji wychowania fizycznego wykorzystywano najpierw place przyszkolne oraz korytarze ówczesnych szkół. Dopiero od lat 60-tych wykorzystywano pomieszczenia w Domu Kultury (Fot.6)[29]. Szkoła mieściła się najpierw w pięciu, a później w sześciu budynkach, co bez wątpienia dezorganizowało jej funkcjonowanie – jednak koniecznością było wtedy przywyknąć do takich warunków. W 1948 roku Rada Narodowa uchwaliła wybudować, a raczej dobudować do tzw. „nowej szkoły” jej drugie skrzydło, gdzie mieściłoby się 6 izb lekcyjnych, gabinety i sala gimnastyczna. Późną jesienią 1948 r. przywieziono nawet niektóre materiały budowlane z zamiarem, że rozbudowa nastąpi w bliskim terminie[30]. Zamierzonego celu jednak nie zrealizowano.

 

Fot. 6. Dom Kultury w Pogorzeli.

W latach czterdziestych, a później pięćdziesiątych życie szkolne oparte było na propagowaniu ideologii komunizmu. Co roku obchodzono rocznicę urodzin Wielkiego Wodza Józefa Stalina, rocznicę wybuchu Wielkiej Rewolucji Październikowej, czy powstania Armii Radzieckiej. Szczególne daty tamtych czasów w dziejach pogorzelskiego ucznia, to: 17.X.1948 r. – zawiązanie miejscowego Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej; 17.V.1951 r. – Plebiscyt Pokoju – gdy młodzież klas V-VII dokumentowała przynależność do obozu pokoju i sprzeciw imperializmowi oraz 9.III.1953 r. – ogólnoszkolne wysłuchanie przez radio audycji żałobnej „Pamięci Wielkiego Wodza”, a po niej 5-minutowa cisza[31]. Znaczący udział szkoły był podczas tzw. „Święta Pracy”. Co roku pochód pierwszomajowy wyruszał z placu przy „nowej szkole”. Dalej biało-czerwony korowód, na który składały się, poczty sztandarowe, dziatwa szkolna i nauczyciele, przedstawiciele prezydium oraz partii podążał ulicami miasta. Pochody kończyły się zazwyczaj uroczystymi przemowami kierownika szkoły, miejscowych władz i innych zaproszonych gości przed tablicą umieszczoną na ratuszu, upamiętniającą napaść Niemców na Polskę. Potem była część artystyczna w wykonaniu miejscowych uczniów. Tradycja ta, była kontynuowana do końca lat 80-tych.

Do szczytnych przedsięwzięć z udziałem dzieci szkolnych było obchodzenie na przełomie kwietnia i maja „Święta Lasu”. W ramach tego święta zalesiano niektóre tereny naszej gminy, m.in. obszar przy cmentarzu ewangelickim. Ponadto 20 grudnia 1951 roku Szkoła Podstawowa w Pogorzeli była gospodarzem gminnego zlotu Związku Młodzieży Polskiej[32].

Lata sześćdziesiąte wniosły kilka istotnych zmian. W 1964 roku dotychczasowego kierownika szkoły Bronisława Witczaka zastąpił Stanisław Szymański. Następowała rotacja nauczycieli. Zmienił się też wizerunek miasta – na Placu Powstańców Wlkp., w miejscu Elektrowni Miejskiej wybudowano okazały budynek Miejsko – Gminnego Ośrodka Kultury (M-GOK), zwanego Domem Kultury. W Domu Kultury znajdowało się kino, biblioteka z czytelnią oraz kawiarnia z salą dancingową, którą to szkoła zaczęła chętnie wykorzystywać na swoje potrzeby, m.in. na imprezę która przetrwała do obecnych czasów – tzw. „choinki noworoczne”. Oprócz tego w Domu Kultury zaczęła działać harcówka.

W wakacje 1966 roku remontowano tzw. „starą szkołę”. Urządzono tam pracownię fizyczno-chemiczną, a rok później dokonano kapitalnego remontu budynku „nowej szkoły” (opłotowanie, tynkowanie, naprawa dachu, odmalowanie klas, kancelarii i biblioteki oraz zakup nowych krzeseł i stołów). Natomiast w 1968 r. dokończono budowę budynku gospodarczego z ubikacjami przy „nowej szkole”. Niedługo jednak cieszono się z wyremontowanego budynku „starej szkoły”, bo w listopadzie 1970 r. wyłączono z użytkowania piętro tego budynku, które stanowiło zagrożenie katastrofą budowlaną[33].

Od 1967 Szkoła Podstawowa w Pogorzeli była szkołą 8-klasową (I – VIII).

11 maja 1968 r. odbyła się uroczystość szkolna z okazji nadania szkole Aktu Patronatu i tytułu Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej. Uczestnikami tej imprezy oprócz grona nauczycielskiego i dziatwy szkolnej, byli szacowni goście: przedstawiciele Komitetu Powiatowego PZPR, Wydziału Oświaty i Kultury, Komendy Hufca Związku Harcerstwa Polskiego, miejscowy aktyw partyjny, organizacje społeczne oraz powstańcy wielkopolscy[34].

Po wojnie, w czasach wpływów radzieckich, szkoła miała zadanie wychować młodego Polaka w duchu patriotyzmu i internacjonalizmu proletariackiego. W latach 60-tych w tutejszej szkole zaczęły swoją działalność pierwsze koła zainteresowań: matematyczne, literackie i sceniczne. Uczniowie reprezentowali szkołę w rozmaitych konkursach i olimpiadach na wielu szczeblach. Jednak niezapomnianym przez ówczesnych uczniów pozostał z pewnością rok 1970 – nazwany Rokiem Leninowskim. W setną rocznicę urodzin Lenina organizowane były wtedy konkursy: na album o Leninie, na kącik leninowski, Kronika Roku Leninowskiego, recytatorski, Turniej Wiedzy o Leninie oraz czytelniczy. Ponadto w dniach 19-21 marca odbyła się w szkole wystawa: „Życie Lenina”[35].

Szczególnym dniem każdego dziecka jest jego święto, czyli „Międzynarodowy Dzień Dziecka”. Pogorzelska podstawówka łączyła to święto z innym tzw. „dniem sportu”. Szczególny charakter miał on w latach 1960-70. Oprócz rywalizacji w grach zespołowych, biegach, itp. kilkakrotnie organizowany był na terenie gminy 4-etapowy wyścig kolarski z udziałem szkół w gminie Pogorzela. Impreza ta miała zawsze wielu sympatyków, zarówno wśród uczestników, jak kibiców na trasie.

W listopadzie 1972 r. dyrektor szkoły Stanisław Szymański przedstawił koncepcję utworzenia Zbiorczej Szkoły Gminnej w Pogorzeli[36]. Koncepcja ta uwzględniała aktualny stan oświaty w gminie oraz projekt szkoły gminnej, w tym zapotrzebowania kadrowe, analizę połączeń i możliwości dowożenia, inwentaryzację istniejących budynków, spisy dzieci, i inne. Ponadto przewidziano
w niej wybudowanie nowego gmachu szkolnego na posesji przy
ul. Parkowej 7.

Z początkiem 1973 roku w wyniku połączenia Miejskiej Rady Narodowej i Gromadzkiej Rady Narodowej, zaczęła funkcjonować Gminna Rada Narodowa (do gminy należą wsie: Bielawy Pogorzelskie, Bułaków, Elżbietków, Głuchów, Gumienice, Łukaszew, Kaczagórka, Kromolice, Małgów, Ochla, Paradów i Wziąchów). Wtedy Inspektor Szkolny Eugeniusz Stybel powołał gminnego dyrektora szkół na gminę Pogorzela Stanisława Szymańskiego. Podlegały mu placówki szkolno oświatowe wymienione w Tab.1. Od 01.IX.1973 r. szkoły podstawowe w Głuchowie, Elżbietkowie i Kromolicach zostały filiami Szkoły Podstawowej w Pogorzeli. Ponadto w szkołach w Kromolicach i Głuchowie obniżono stopień organizacyjny do 4-klasowej (I-IV).[37] Starsze dzieci dojeżdżały do Pogorzeli.

Tab.1. Placówki szkolno – oświatowe w gminie Pogorzela w roku szkolnym 1972/73.

nazwa szkoły

dyrektor

liczba klas

liczba oddziałów

liczba uczniów

liczba nauczycieli

SP Pogorzela

St. Szymański

8

12

374

14

SP Bułaków

W. Piasna

8

8

137

5

SP Wziąchów

S. Witczak

8

8

110

6

SP Kromolice

J. Jańczak

8

8

111

6

SP Gumienice

St. Janik

8

8

78

4

SP Głuchów

St. Jankowski

4

2

32

1

SP Elżbietków

J. Jarońska

4

2

30

1

Źródło: Szymański Stanisław, Kronika szkolna 1939-1976, s. 70

Istotne wydarzenie w życiu szkoły miało miejsce w roku szkolnym 1974/75. Wtedy to dokonywano wyboru patrona szkoły. Ostatecznie patronem szkoły został Adam Mickiewicz, ale pod uwagę brano następujące kandydatury:[38]

1.im. Tadeusza Kościuszki

2.im. Obrońców Westerplatte

3.im. Mjr-a Sucharskiego

4.im. Marii Konopnickiej

5.im. Adama Mickiewicza

6.im. Szarych Szeregów

7.im. Stanisława Staszica

 

Fot. 7. Budowa nowego gmachu szkoły przy ul. Parkowej 7.

23.VIII.1976 r. powołano Zbiorczą Szkołę Gminną w Pogorzeli. Uczęszczały do niej dzieci podlegające obowiązkowi szkolnemu z Pogorzeli oraz uczniowie klas V-VIII z filii w Elżbietkowie, do którego przydzielona była miejscowość Bielawy Pogorzelskie, a także z Głuchowa, do którego przydzielona była miejscowość Łukaszew. Ponadto w skład ZSG w Pogorzeli wchodziły szkoły w Bułakowie, Gumienicach i Kromolicach, przedszkola w Pogorzeli, Kromolicach, Gumienicach i Bielawach Pogorzelskich oraz nowo utworzona – w budynku szkoły poewangelickiej – Zasadnicza Szkoła Rolnicza w Pogorzeli. Dzieci klas V-VIII z Kromolic kontynuowały naukę w szkole w Kuklinowie w gminie Kobylin.

Równolegle do wydarzeń sprzed kilku lat trwały prace budowlane przy nowym budynku szkolnym na ul. Parkowej. Fundamenty szkoły i tzw. Domu Nauczyciela były już wykonane jesienią 1975 roku. Śpieszono się
z postawieniem murów i pracami wykończeniowymi - tak, żeby nowy gmach został oddany do użytku jak najwcześniej, bo ciasnota dotychczasowych pomieszczeń była bardzo uciążliwa. Oddanie nowego budynku zaplanowano na 1.IX.1977 r. i cel zrealizowano. (Fot.7, 8, 9) Przy takiej okazji, w Pogorzeli odbyła się Wojewódzka Inauguracja roku szkolnego 1977/1978. Uroczystość miała bardzo bogaty program i oprawę. Uczestniczyło w niej wiele ważnych osobistości z kręgów polityczno-administracyjnych i oświatowych gminy i województwa, delegacje młodzieży i nauczycieli z gminy i województwa, rodzice oraz przedstawiciele różnych organizacji. Ponadto, towarzyszącym wydarzeniem było nadanie szkole patrona. Te fakty przyczyniły się do zmiany nazwy szkoły na Zbiorcza Szkoła Gminna im. Adama Mickiewicza w Pogorzeli.

Fot. 8. Budowa nowego gmachu szkoły przy ul. Parkowej 7.

Pogorzelska szkoła była wtedy nowoczesnym obiektem, którego mogły pozazdrościć wiele innych miejscowości (Fot.9) Na trzech kondygnacjach znajdowało się 14 solidnie wyposażonych klas i biblioteka z czytelnią, oprócz tego szkoła miała przestrzenny holl, swoją kuchnię, stołówkę, kotłownię, gabinet lekarski oraz pełnowymiarową salę gimnastyczną i boisko z 200-metrową bieżnią okólną. Po sąsiedzku – w Domu Nauczyciela znajdowało się 9 nauczycielskich mieszkań. W tym samym roku szkolnym szkoła wzbogaciła się o specjalną przyczepę przystosowaną do dowożenia dzieci, a później w samochód dostawczy NYSA. Ze starych budynków szkolnych korzystano jedynie ze szkoły przy ul.Krobskiej 88 (po zmianie numeracji 19). Uczęszczały tam dzieci z klas I-II.

Z nowym rokiem szkolnym 1978/79 zlikwidowano szkołę
w Gumienicach, a pozostałe szkoły wiejskie w gminie były 3-klasowe, ponadto przedszkola były tylko w Gumienicach, Kromolicach i Pogorzeli. Już wtedy zamierzano zbudować przedszkole w Głuchowie. Ostatecznie ten cel został zrealizowany. Jego budowa trwała w latach 1980-83.

Data rocznicy urodzin Mickiewicza – patrona szkoły – stała się szkolnym świętem, tzw.” święta szkoły”. Podczas obchodów pierwszego takiego „święta szkoły” (29.XI.1978 r.), miało miejsce kolejne ważne wydarzenie w życiu tutejszej szkoły. Było nim uroczyste wręczenie sztandaru. Sztandar szkolny został ufundowany przez rodziców, a z kwoty, jaka została, zakupiono popiersie wieszcza, które od tego czasu zdobi holl szkolny.

1980 rok zapoczątkował okres kolejnych ciekawych wydarzeń w dziejach szkoły. Jeszcze 10 maja tego roku otwarto w szkole Izbę Pamięci Narodowej, skupiającą pamiątki z przeszłości ziemi pogorzelskiej. Izba Pamięci Narodowej funkcjonuje do dziś zawdzięczając istnienie tutejszym historykom.

Fot. 9. Nowy gmach szkoły przy ul. Parkowej 7.

Wyraźną zmianę odczuły dzieci wiejskie, bo od 1.II.1981 r. dowożone były autobusem. Zawarto, bowiem umowę z PKS Leszno, a to znacznie poprawiło kwestię dowozu uczniów

Pamiętny dzień 13.XII.1981 r. – ogłoszenia stanu wojennego – był dniem, który rozpoczął przerwę w zajęciach szkolnych. Gminny Dyrektor Szkół zalecił nauczycielom i dziatwie szkolnej bezwzględnie przestrzegać przepisów wynikających z dekretu o stanie wojennym. Trudna sytuacja polityczno- gospodarcza kraju nie miała istotnego wpływu na pracę dydaktyczno-wychowawczą oraz opiekuńczą w szkole i przebiegała bez zakłóceń. Przerwa
w zajęciach szkolnych trwała do 3.I.1982 r. Niecały rok później, bo 21 grudnia zarejestrowano nowy związek zawodowy, był nim Związek Nauczycielstwa Polskiego w Zbiorczej Szkole Podstawowej w Pogorzeli. Samorządność szkoły była nadal podstawową zasadą socjalistycznego wychowania[39].

W latach 80-tych miały miejsce kolejne prace budowlane, które uwzględniały kwestię szkoły. Na przełomie 1982 i 1983 roku dokonano rozbiórki „starej szkoły” przy ul. Rynek 19. Natomiast wcześniej podjęto decyzję, że na jej miejscu należy wybudować przedszkole. Władze wojewódzkie ostatecznie zatwierdziły budowę Przedszkola w Pogorzeli na lata 1983-85. Oddano je do użytku dopiero w 1987 roku. Natomiast w czerwcu 1984 roku oddano do użytku – zlokalizowany na obrzeżach parku, naprzeciw szkoły – ogródek ruchu drogowego. Koniecznością – jak się okazało w praktyce – było dobudowanie szatni do nowego budynku szkolnego. Szatnia została wkomponowana w lukę między salą gimnastyczną, a zasadniczym gmachem szkoły dopiero w wakacje 1987 roku.

18 czerwca 1984 r. weszła w życie „Ustawa o Radach Narodowych
i Samorządzie Terytorialnym”. W myśl tej ustawy, z dniem 1.VII.1984 r. terenowym organem administracji szkolnej planowanym był Inspektor Oświaty
i Wychowania (IOiW). W Pogorzeli to stanowisko objął dotychczasowy dyrektor pogorzelskiej podstawówki Stanisław Szymański, wtedy dyrektorem szkoły został Henryk Walkiewicz. Inspektorowi Oświaty i Wychowania w Pogorzeli podlegały następujące placówki szkolno – oświatowe w gminie:

-Zbiorcza Szkoła Podstawowa w Pogorzeli – dyr. Henryk Walkiewicz

-Szkoła Podstawowa w Bułakowie – dyr. Jadwiga Waligóra

-Szkoła Podstawowa we Wziąchowie – dyr. Henryka Tałajczyk

-Szkoła Podstawowa w Kromolicach – dyr. Teresa Smela

-Szkoła Podstawowa w Głuchowie – dyr. Laurencja Francke

-Przedszkole w Pogorzeli – dyr. Lidia Jasik

-Przedszkole w Głuchowie – dyr. Barbara Długiewicz

-Przedszkole w Gumienicach – dyr. Grażyna Jarus

-Przedszkole w Kromolicach - dyr. Maria Dutkiewicz

Rok szkolny 1984/85 był rekordowy w dziejach pogorzelskiej podstawówki, jeśli chodzi o liczbę organizowanych zajęć pozalekcyjnych. W tymże roku uczeń mógł należeć nawet do osiemnastu kół zainteresowań, przedmiotowych, czy organizacji szkolnych. Były nimi kółka: żywego słowa, techniczne, fotograficzne, sportowe, polonistyczne, historyczne, geograficzne, matematyczne, fizyko-chemiczne, oraz takie organizacje jak: ZHP Szczep Harcerski im. „Dzieci Wrzesińskich”, Rada SU, Spółdzielnia Uczniowska „Grosik”, SK PCK, SK PTTK, SKS, SK TPPR, SKO, LOP.

Wyjątkowymi imprezami szkolnymi w latach 80-tych było organizowanie w miesiącu maju Miesiąca Kultury Zdrowotnej. W 1984 r. tutejsza szkoła była nawet organizatorem wojewódzkiej inauguracji tej imprezy. Natomiast w 1985 roku ZSG w Pogorzeli zgłosiła swoje uczestnictwo w konkursie „Młodość-Trzeźwość”. Konkurs był kontynuowany przez 3 lata, a w pierwszej jego edycji szkoła z Pogorzeli zajęła I miejsce na szczeblu wojewódzkim i była gospodarzem okolicznościowych uroczystości. Inną imprezą cykliczną tego okresu był Konkurs Piosenki Marszowej. Osobliwością tamtych czasów – którą też warto przypomnieć – były comiesięczne apele i towarzyszące im hasła miesiąca, np.; „Dla Polski rośniemy”, „ Uczymy się i bawimy” albo „Nasi przodownicy”[40].

Przełom lat 80-tych i 90-tych, to okres wielkich przemian, nie tylko
w kraju, ale w szkolnictwie. Znakiem rozpoznawczym było porzucenie przez uczniów jednakowych granatowych mundurków i tarcz szkolnych – zewnętrznych odznak przynależności do społeczności szkolnej. Przemiany polityczne
i gospodarcze w kraju dały znać o sobie także w murach szkoły, która z dnia na dzień stawała się, co raz bardziej kolorowa, choć początki bywały ponure. Przełomem zasadniczym jest powrót po latach wielu nauczania religii w szkołach. W klasach nad tablicami obok godła (orła w koronie) zawisły krzyże. Oprócz gruntownych zmian w organizacji treści kształcenia, zaszły zmiany w systemie zarządzania oświatą. Od października 1990 roku przestał istnieć Zespół Ekonomiczny Administrowania Oświatą, a wraz z nim urząd Inspektora Oświaty
i Wychowania. Cała gospodarka finansowania oświaty w gminie przeszła pod zarząd dyrektorów szkół.

Z końcem 1990 roku w Szkole Podstawowej im. Adama Mickiewicza
w Pogorzeli nastąpiła zmiana dyrektora. Henryk Walkiewicz przeszedł na emeryturę, a na jego miejsce wybrano Krzysztofa Rybkę. Na początków jego rządów szkoła doczekała się pierwszego komputera. Komputer został zakupiony za pieniądze pozyskane ze sprzedaży surowców wtórnych zbieranych przez dzieci. Zbiórka ta trwała przeszło pół roku. Po niej nastał – niespotykany wcześniej – kryzys finansowy szkoły. Zawieszono prowadzenie zajęcia nadobowiązkowe, a nawet godziny do dyspozycji wychowawcy w większości klas.

28.X.1992 r. roku Rada Szkoły uchwaliła Statut Szkoły Podstawowej im. Adama Mickiewicza w Pogorzeli, krótko potem nastąpiła nowelizacja planów nauczania. Krzysztof Rybka pełnił funkcję dyrektora do końca 1993r . Natomiast a od 1 stycznia 1994 roku szkoły przejął samorząd terytorialny, a następnym dyrektorem szkoły podstawowej w Pogorzeli został Marian Piasny[41].

W czasie jego kadencji przekazano budynek szkolny przy ul. Krobskiej 19 nowo powstałemu Zespołowi Szkół Zawodowych i Ogólnokształcących.
Z czasem okazało się, że brakuje izb lekcyjnych, a w szkole przy ul. Parkowej musiało się wtedy znaleźć miejsce dla dzieci z klas I-II. Przybywało oddziałów,
a wraz z nimi nauczycieli. Postanowiono wobec tego, przeznaczyć pomieszczenia czytelni i biblioteki szkolnej na izby lekcyjne. Cały księgozbiór przeniesiono do Miejskiej Biblioteki Publicznej mieszczącej się w Domu Kultury.

Od 1993 roku gmina Pogorzela zaczęła współpracę z holenderską gminą Hűnsel. Ważnym elementem tej współpracy jest integracja dzieci i młodzieży,
a także placówek oświatowych obu gmin, polegającej na wymianie doświadczeń, nauce języka oraz poznaniu odmienności kultur. Holendrzy kilkakrotnie złożyli wizytę w Pogorzeli, a pogorzelskie dzieci gościły w holenderskich domach.

Marian Piasny był dyrektorem pogorzelskiej „podstawówki” do 31 sierpnia 1996 roku. Jego następcą został Włodzimierz Kogut, który pełni tę funkcję do dziś. Koniec lat dziewięćdziesiątych, to ważny moment w dziejach całego szkolnictwa w kraju. Reforma oświaty, jaka zaczęła obowiązywać od 1.IX.1999 r., przewidywała powstanie kolejnego stopnia szkolnictwa na szczeblu podstawowym – gimnazjum. W wyniku reformy szkoła podstawowa liczy sześć oddziałów, a gimnazjum trzy. Obecnie Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Pogorzeli dzieli budynek przy ul. Parkowej 7 z pogorzelskim gimnazjum.[42]

Tab.2. Nauczyciele uczący w Szkole Podstawowej w Pogorzeli do 1999 roku.

L.p

od

Nazwisko i imię

do

 

L.p.

od

Nazwisko i imię

do

1

2

3

4

 

1

2

3

4

1

 

Wawrzyniec

 

47

1967

Busza Włodzimierz

1985

2

ok. 1837

Kosiński Kazimierz

1883

48

 

Witczak Maria

 

3

 

Stenzel Franciszek

1929

49

 

Gawrońska Aleksandra

 

4

 

Otte Jan

1939?

50

 

Drobnik Bogumiła

 

5

1919

Deinstein Maja

1926

51

 

Bochenek Władysław

 

6

1919

Guzdek Stanisława

1939

52

1969

Błażejczak Maria

 

7

1921

Grochal (k)

1923

53

1971

Stróżyńska Maria

1973

8

1922

Nowaczyk Stanisław

1923

54

1972

Busza Anna

 

9

1923

Stawniak Kazimierz

1939?

55

1972

Rosik Helena

 

10

1923

Woś Aniela

1939?

56

1972

Gap Krystyna

1973

11

1925

Baranowski Telesfor

1939

57

1972

Mikołajczak Ireneusz

 

12

1926

Kante Helena

1929

58

1973

Mizgalska Krystyna

 

13

1926

Sucker ± (m)

1939?

59

1973

Ziembiński Jerzy

 

14

1929

Witczak Bronisław

1965

60

1974

Kowalak Krystyna

 

15

1930

Twardowski (m)

1934

61

1975

Jarońska Janina

 

16

1934

Jańczak Franciszek

1972

62

1975

Francke Laurencja

 

17

1934

Mazurczak Augusta

1934

63

1975

Jańczak Wiesława

 

18

1934

Mazurczak Stefan

1939?

64

1975

Bogusławska Grażyna

 

19

1934

Holi (m)

1939?

65

1977

Wojciechowska Longina

2004

20

1934

Fahner (m)

1939?

66

1977

Wicenty Stanisław

2004

21

1934

Sznajder Eugenia

1939?

67

1977

Rejek Krystyna

 

22

1945

Drobnik Stefan

1969

68

1977

Janik Stefan

1984

23

1945

Dutkiewicz Tadeusz

1972

69

1977

Wołodźko Wacław

1987

24

1945

Smyrek Janina

1971

70

1977

Hyżyk Stanisław

2004

25

1946

Wesołowski Aleksander

1947

71

1977

Fabisiak Maria

 

26

1947

Foltynowicz Helena

 

72

1977

Hałas Bogumiła F

 

27

1947

Szczepanek Janina

 

73

1978

Tałajczyk Henryka

 

28

1948

Foltynowicz Mirosław

 

74

1978

Piasny Marian

 

29

1959

Gazda Aniela

1987

75

1978

Piasna Wiesława

 

30

1960

Krawiec Ewa

1965

76

1978

Janik Cecylia

1980

31

1960

Świdurski Łucjan

 

77

1978

Rosik Jan

 

32

1961

Fabisiak Henryk

1987

78

1978

Waligóra Jadwiga

 

33

1961

Walkiewicz Henryk

1990

79

1978

Sielska Grażyna F

 

34

1961

Walkiewicz Katarzyna

1990

80

1978

Witczak Seweryn

1984

35

1962

Krawiec Bogumiła

 

81

1978

Snela Teresa F

 

36

1962

Sękowska Anna

1965

82

1978

Jańczak Jadwiga

2004

37

 

Zembowicz Andrzej

 

83

1979

Bober Ewa

 

38

 

Bryk (k)

 

84

1979

Andrzejewska Krystyna

 

39

1963

Szymański Stanisław

1990

85

1979

Brylewska Danuta

 

40

1964

Słomiński Jerzy

1964

86

1980

Kempińska Halina P

 

41

 

Miedziński Stefan

 

87

1980

Roszczak Maria

 

42

1965

Heyna Krystyna

1971

88

1980

Kogut Grażyna

 

43

1965

Jańczak Marek

2004

89

1980

Michalak Ewa

 

44

1966

Skrzypczak Włodzimierz

 

90

1980

Curyk Jolanta

 

45

1967

Nowaczyk Maria

1971

91

1982

Fiłyk Ewa P

 

46

1967

Urny Marian

1999

92

1982

Szymczak Wiesława F

 

1

2

3

4

 

1

2

3

4

93

1982

Orpiszak Monika

 

118

1990

Kicińska Ewa

 

94

1982

Chmielarz Andrzej

 

119

1991

Kolman Irena

 

95

1982

Długiewicz Barbara

 

120

1993

Sikora Henryk

 

96

1984

Jasik Lidia P

 

121

1993

Jagodzińska Katarzyna

 

97

1984

Jarus Grażyna P

 

122

1994

Przybylak Katarzyna

1997

98

1984

Ratajczak Marek

 

123

1994

Sobecka Janina

 

99

1984

Ratajczak Regina

 

124

1995

Sulikowska Ewa

1998

100

1984

Kogut Włodzimierz

 

125

1995

Witek Joanna

1997

101

1984

Ratajczak Małgorzata

 

126

1995

Modrzyński Grzegorz

1997

102

1985

Kopejkin Małgorzata

 

127

1996

Cendlak Iwona

 

103

1985

Kisiel Sławomira

1986

128

1996

Olszak Ewa

 

104

1985

Drukarczyk Jolanta

 

129

1996

Tomczak Danuta

 

105

1986

Roszczak Maria

 

130

1997

Krysztoforska Marzena

1999

106

1986

Opaliński Andrzej

 

131

1997

Dutkiewicz-K. Agnieszka

1999

107

1986

Opalińska Maria

 

132

1997

Ordziniak Krzysztof

 

108

1986

Błaszyk Jolanta

 

133

1998

Sierakowska Karolina

 

109

1987

Robakowska Wioletta

 

134

1998

s. Radsława

 

110

1988

Rybka Krzysztof

1993

135

1998

Surma Zbigniew

1999

111

1988

Zydorczak Mirosława

1990

136

1998

Gazda Monika

 

112

1988

Marciniak Paweł

1999

137

1998

Hadryan Grażyna

 

113

1990

Baran Grzegorz

1999

138

1998

Kordus Monika

 

114

1990

Talma Elżbieta

 

139

1998

Kaczmarek Barbara

1999

115

1990

Muczek Hieronim

 

140

1999

Dymarska Dorota

 

116

1990

Sobkowiak Krzysztof

   

141

1999

Urny Agnieszka

 

117

1990

Zamiara Gabriela

   

142

1999

Urny Paweł

1999

Źródło: Zestawienie własne na podstawie kronik szkolnych.

Objaśnienia tabeli: (k) kobieta; (m) mężczyzna, (?) przypuszcza się, że nauczyciel pracował do wybuchu II wojny światowej, ± nauczyciel z Gumienic uczący religii dzieci ewangelickich; F nauczyciele uczący tylko w szkołach filialnych; P nauczyciele pracujący tylko w przedszkolach

 

3. Zakończenie

Tworzenie szkoły polskiej na prowincji było bardzo ważnym elementem kształtowania postaw patriotycznych. Szkoła była propagatorem kultury oraz inicjatorem wielu przedsięwzięć o zasięgu lokalnym. Społeczność szkolna aktywnie angażowała się w życie miasta i gminy.

Dzieje szkoły są ściśle powiązane z historią Polski. Walka o polskość w okresie zaborów odbijała się echem także w małych miejscowościach, takich jak Pogorzela. Znaczącym przełomem losów szkolnictwa było odzyskanie niepodległości, kiedy mowa polska powróciła na stałe do szkół. Po wojnie, w czasach wpływów radzieckich, szkoła miała zadanie wychować młodego Polaka w duchu patriotyzmu i internacjonalizmu proletariackiego oraz na kultywowaniu ideologii komunizmu. Kolejne dekady XX wieku podążały w kierunku wychowania socjalistycznego.

Obecnie szkoła przeżywa reformy, które zmieniają jej wizerunek. Napotyka wiele trudności, poszukuje rozwiązań, stara się wykształcić i wychować młodzież tak, aby godnie reprezentowała swój kraj na arenie międzynarodowej. Myślę, że współczesna szkoła może skorzystać z wcześniejszych doświadczeń. Najważniejszym zadaniem każdej szkoły było i jest wykształcenie młodego człowieka, poszerzanie horyzontów myślowych i zainteresowań . Czasy współczesne wymagają od absolwenta szkoły umiejętności wyrażania własnych opinii i odnalezienia się w aktualnych realiach. Ten właśnie zamiar próbuje spełnić dzisiejsza szkoła.

 

Bibliografia:

 

Opracowania:

Jańczak Franciszek, 75-ta rocznica strajku szkolnego w Pogorzeli, 1981, wyd.: Związek Harcerstwa Polskiego, Komenda Hufca – Szczep Harcerski im. Dzieci Wrzesińskich w Pogorzeli, Pogorzela 1981.

Łukasiewicz Józef, Krótki historyczno – statystyczny opis miast wsi w dzisiejszym powiecie krotoszyńskim od najdawniejszych czasów aż po rok 1794, tom II, Poznań 1875.

Łukasiewicz Józef, Opis historyczny kościołów parochialnych... , Poznań, 1858.

 

Kroniki szkolne:

Jańczak Franciszek, Kronika szkolna 1939-1976.

Kosiński Kazimierz, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela.

Otte Jan, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela.

Rybka Krzysztof, Kronika szkolna z lat 1976-1994.

Stenzel Franciszek, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela.

Stenzel Franciszek, Otte Jan, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela.

Szymański Stanisław, Kronika szkolna 1976-1994.

Walkiewicz Henryk, Kronika szkolna z lat 1976-1994.

 

Wywiady przeprowadzone przez autora:

Wywiad z p. Henrykiem Walkiewiczem w dn. 22.02.2005 r.

Wywiad z p. Włodzimierzem Kogutem w dn. 01.03.2005 r.

 

Spis fotografii

Fot. 1. Budynek „starej szkoły” przy ul. Rynek 19.

Fot. 2. Budynek szkolny przy ul. Krobskiej 19.

Fot. 3. Budynek szkolny po szkole ewangelickiej przy ul. Krobskiej 16.

Fot. 4. Budynek, w którym odbywały się zajęcia praktyczne - ul. Rynek 2 (w podwórzu).

Fot. 5. Budynek, w którym odbywały się zajęcia praktyczne - ul. Rynek 39.

Fot. 6. Dom Kultury w Pogorzeli.

Fot. 7. Budowa nowego gmachu szkoły przy ul. Parkowej 7.

Fot. 8. Budowa nowego gmachu szkoły przy ul. Parkowej 7.

Fot. 9. Nowy gmach szkoły przy ul. Parkowej 7

 

Spis tabel

Tab.1. Placówki szkolno – oświatowe w gminie Pogorzela w roku szkolnym 1972/73.

Tab.2. Nauczyciele uczący w Szkole Podstawowej w Pogorzeli do 1999 roku.


[1] Łukasiewicz Józef, Krótki historyczno – statystyczny opis miast Łukasiewicz wsi w dzisiejszym powiecie krotoszyńskim od najdawniejszych czasów aż po rok 1794, tom II, Poznań 1875, s. 8.

[2] Łukasiewicz Józef, Opis historyczny kościołów parochialnych... , Poznań, 1858, s.163

[3] Kosiński Kazimierz, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela, s.1, 2

[4] Wywiad z p. Henrykiem Walkiewiczem w dn. 22.02.2005r.

[5] Otte Jan, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela, s. 337

[6] Stenzel Franciszek, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela, s. 6

[7] Tamże, s. 296

[8] Stenzel Franciszek, Chronik..., s. 23

[9] Jańczak Franciszek, 75-ta rocznica strajku szkolnego w Pogorzeli, 1981, s. 3

[10] Stenzel Franciszek, Chronik …, s. 152 - 160

[11] Jańczak Franciszek, 75-ta …, 1981, s. 6, 8

[12] Stenzel Franciszek, Otte Jan, Chronik der katolischen Schule in Pogorzela, s. 248--339

[13] Stenzel Franciszek, Chronik …, s. 265

[14] Tamże, s. 279

[15] Otte Jan, Chronik ..., s. 335

[16] Stenzel Franciszek, Chronik ..., s. 269

[17] Otte Jan, Chronik ..., s. 337

[18] Stenzel Franciszek, Chronik ..., s. 254, 261

[19] Tamże, s. 296

[20] Otte Jan, Chronik ..., s. 298

[21] Tamże, s. 324

[22] Jańczak Franciszek, Kronika szkolna 1939-1976, s.3-4.

[23] Tamże, s.5

[24] Tamże, s. 6

[25] Tamże, s. 6

[26] Szymański Stanisław, Kronika szkolna 1939-1976, s. 83

[27] Jańczak Franciszek, Kronika …, s. 6

[28] Tamże, s.7-30

[29] Wywiad z p. Henrykiem Walkiewiczem w dn. 22.02.2005r.

[30] Jańczak Franciszek, Kronika …, s.14

[31] Jańczak Franciszek, Kronika …, s.16-31

[32] Tamże, s.17

[33] Tamże, s. 45-63

[34] Jańczak Franciszek, Kronika …, s. 46

[35] Tamże, s. 58-60

[36] Tamże, s. 71

[37] Jańczak Franciszek, Kronika …, s. 77

[38] Szymański Stanisław, Kronika …, s. 83

[39] Szymański Stanisław, Kronika …, s. 56-63

[40] Walkiewicz Henryk, Kronika szkolna z lat 1976-1994, s.77-134

[41] Rybka Krzysztof, Kronika szkolna z lat 1976-1994, s.139-141

[42] Wywiad z p. Włodzimierzem Kogutem w dniu 01.03.2005 r.

opracował: Wojciech Walkiewicz

2005 r.

Dziennik elektroniczny

e-dziennik

Cyfrowa Dziecięca Encyklopedia Wielkopolan

logo landing

Licznik odwiedzin

Dzisiaj
Wszyscy
162
636431
Free business joomla templates